ايتاليا؛ يك وارد كننده تمام عيار نفت خام

نخست وزير: سيلويو برلوسكوني (از سال 2001)
موقعيت: جنوب اروپا، شبه جزيره اي در درياي مديترانه
وسعت: 301.2 هزار متر مربع
جمعيت: 57.7 ميليون تن
توليد ناخالص داخلي (براورد سال 2001) : 1.09 تريليون دلار
نرخ تورم: 1.8 درصد
نرخ بيكاري: 10.3 درصد
طرف هاي عمده تجاري : آلمان، فرانسه، هلند، امريكا و بريتانيا
كالاهاي عمده صادراتي: انواع پوشاك، ماشين آلات و تجهيزات حمل و نقل
كالاهاي عمده وارداتي: نفت خام و ساير انواع سوخت، ماشين آلات
ذخاير نفت خام:  622 ميليون بشكه
توليد نفت: 145 هزار بشكه در روز كه 78 هزار بشكه از آن نفت خام است
مصرف نفت: 1.9 ميليون بشكه
خالص واردات نفت: نزديك به 1.8 ميليون بشكه
ظرفيت پالايش نفت:  2.36 ميليون بشكه در روز
ذخاير گاز طبيعي:  2.6 تريليون متر مكعب
مصرف گاز طبيعي: 775 ميليارد متر مكعب در سال
توليد گاز طبيعي: نزديك به 200 ميليارد متر مكعب در سال
ذخاير زغال سنگ: 37 ميليون تن
توليد زغال سنگ: 20 هزار تن در سال
مصرف زغال سنگ: 19.2 ميليون تن در سال
ظرفيت توليد برق:  247.7 ميليارد كيلووات
كل مصرف انرژي: 8000 تريليون بي تي يو (معادل 2.1 درصد از مصرف انرژي جهان)
شدت انرژي: 6.5 هزار «بي تي يو» به ازاي يك دلار توليد ناخالص به قيمت هاي ثابت 1990.
سهم بخش هاي مختلف از مصرف انرژي: صنعت 44.1 درصد، حمل و نقل 25.7، خانگي 23.6درصد، تجاري 6.6 درصد
سهم انواع حامل هاي انرژي از مصرف سوخت: نفت 51.1 درصد، گاز طبيعي 30.5 درصد، زغال سنگ 5.7 درصد بقيه ساير حامل ها

چشم انداز عمومي
ايتاليا در سال 1861، به همت «امانوئل دوم» و جمعي از آزادي خواهان، به صورت يكپارچه در آمدو حالت دولت-ملت به خود گرفت. در دهه 1920، با روي كارآمدن موسوليني، نظام پارلماني اين كشوررو به اضمحلال گذاشت و اتحاد او با هيتلر اين كشور را به ورطه جنگ كشانيد. بعد از بركناري موسوليني، در سال 1943، ايتاليا به متفقين پيوست. پس از جنگ جهاني دوم، با برگزاري همه پرسي درسال 1946، ساختار حكومت آن كشوري به جمهوري تغيير كرد.
ايتاليا يكي از كشورهاي صنعتي است كه وضع اقتصادي مطلوبي دارد. اين كشور يكي از اعضاي بنيان گذار اتحاديه اروپا است كه در پيمان ها و سازمان هاي جهاني مهمي از جمله ناتو و كشورهاي صنعتي گروه هفت نيز عضويت دارد از ژانويه سال 1999، يورو، واحد پول اروپا، در اين كشور به رسميت شناخته شد و به گردش در آمد.
عضويت اين كشور در اتحاديه اروپا، سبب شده است كه دولت در بخش انرژي تغييراتي به وجودآورد و با خصوصي سازي اين صنعت، رفته رفته از انحصار دولت در اين بخش بكاهد. به همين دليل،طي سالهاي اخير ساختار بخش انرژي ايتاليا دست خوش تغييراتي شده است.
شركت «اني»، به همراه شركت هاي تابعه خود، از جمله «آجيپ»، «اسنام» و «اِني»، رفته رفته به بخش خصوصي واگذار مي شود.
از سال 1995 دولت سهام شركت «اني» را به معرض فروش گذاشت به گونه اي كه تا به حال دست كم65 درصد از سهام آن به بخش خصوصي فروخته شده است.
ذخاير انرژي اين كشور بسيار ناچيز است لذا نمي تواند خود را از واردات آن بي نياز كند. اين كشوربخش عمده اي از نفت مورد نياز خود را وارد مي كند. افريقاي شمالي، به ويژه الجزاير، اصلي ترين تامين كننده نفت خام مورد نياز اين كشور است.
در سالهاي اخير مصرف نفت خام اندكي كاهش، در عوض سهم گاز طبيعي در سبد مصرف انرژياين كشور افزايش يافته است. افريقاي شمالي گاز طبيعي مورد نياز ايتاليا را نيز تامين مي كند. از اين روامنيت عرضه انرژي در افريقا براي اين كشور اهميت زيادي دارد.

صنعت نفت
ايتاليا 622 ميليون ذخاير اثبات شده نفت در اختيار دارد. در سال 2000 اين كشور به طور متوسط روزانه 145 هزار بشكه نفت توليد و 1.9 ميليون بشكه وارد كرد. از اين رو ميزان وابستگي ايتاليا به نفت خام وارداتي افزون بر 90 درصد است. الجزاير، كه پيشتر مستعمره ايتاليا بود، يكي از منابع اصلي تامين كننده نفت وارداتي اين كشور است. ايران، عربستان سعودي و عراق در رده هاي بعدي قرار دارند.نزديك به 70 درصد از نفت مورد نياز اين كشور از خاورميانه و شمال افريقا تامين مي شود.
ايتاليا در تلاش است كه وابستگي به نفت خام را كاهش دهد طي سالهاي اخير توانسته است ازمصرف نفت در نيروگاه ها و منازل به شدت بكاهد. به گونه اي كه مصرف نفت براي توليد گرما در سال2000 كمتر از يك سوم مصرف اين ماده در سال 1981 بود.
«اني» بزرگترين شركت نفتي ايتاليا، در بين شركت هاي بزرگ نفتي دنيا در رده ششمين شركت است.اين شركت بر عمليات بالادستي و پايين دستي ايتاليا كاملاً سيطره و تسلط دارد.
ذخاير نفت متعلق به اين شركت در سراسر جهان، 5.5 ميليارد بشكه است كه روزانه 1.3 ميليون بشكه از آن را استحصال مي كند. شركت «آجيپ اني» عمليات اكتشاف و توليد و شركت«آجيپ پترولوني»، يكي ديگر از شركت هاي تابعه «اني»، عمليات پايين دستي را به عهده دارند. شركت«اني» در سال 2000 با پرداخت 1.2 ميليارد دلار، شركت «برونئو اويل» و با پرداخت 8.5 ميليارد دلار،شركت «لاسمو» را خريداري كرد. به اين ترتيب ذخاير نفت در اختيار اين شركت به 6 ميليارد بشكه افزايش يافت و توليد آن نيز به 1.5 ميليون بشكه در روز رسيد. شركت «اني» در ايران فعاليت مطلوبي دارد و در سال گذشته قرارداد توسعه ميدان نفتي دارخوين را به امضا رساند.
حوزه هاي نفتي ايتاليا عمدتاً در مناطق شمالي خشكي و دريايي كشور قرار گرفته است. اين كشور درتلاش است كه براي كاستن از وابستگي خود به واردات نفت خام، توليد داخلي نفت را افزايش دهد. به اين منظور فعاليت هايي را براي توسعه حوزه هاي نفتي در دستور كار خود قرار داده است. ازجمله مي توان به طرح مشترك «اني» و «بريتين اينترپرايز» براي توسعه ميدان «والداگري»، با ذخيرهاي معادل600 ميليون بشكه معادل نفت، اشاره كرد. توليد ميدان از سال 2000 به ميزان 11 هزار بشكه در روزآغاز شد. اما محدوديت هاي ظرفيت انتقال، سبب شده است كه تا به حال توليد اين ميدان به ميزان هدف، يعني 100 هزار بشكه در روز، نرسد. شركت «اينترپرايز» احداث خط لوله اي را به ظرفيت 150هزار بشكه در روز و طول 136 كيلومتر، به عهده گرفت كه در سال 2001 به انجام رسيد و اين حوزه نفتيرا به پالايشگاه «ترانتو» وصل كرد. «اني» اميدوار است كه بتواند ظرفيت توليد اين ميدان را از 47 هزاربشكه در سال 2001 به 100 هزار بشكه در سال 2004 برساند.
«اني» در قالب يك قرارداد مشاركتي با شركت هاي «اينترپرايز»، «توتال فيفا الف» و «اكسان موبيل»، هريك با سهم 25 درصد، توسعه حوزه نفتي «تمپا روزا» را آغاز كرده است. نفت اين ميدان، بسيار سنگين تراز نفت ميدان نفتي هم جوار، يعني «والداگري» است. شركت «اني» در نظر دارد كه توليد از اين ميدان را تاسال 2003 به 44 هزار بشكه در روز برساند.
ايتاليا در دهه 1970 ظرفيت پالايشي خود را به شدت افزايش داد تا امكان دسترسي به نفت خام راتسهيل كند. به اين منظور تسهيلات گسترده اي در بنادر و جزاير مديترانه ايجاد كرد تا بتواند نفت خام افريقا و خليج فارس را به سهولت دريافت و پالايش كند. از اين رو، ايتاليا داراي بيشترين مازاد ظرفيت پالايشي جهان است. از 16 پالايشگاه بزرگ موجود در اين كشور، 6 پالايشگاه به شركت «اني» تعلق دارد.

گاز طبيعي
ايتاليا 2.6 تريليون متر مكعب ذخاير گاز طبيعي در اختيار دارد. در سال 1999 نزديك به 200ميليارد متر مكعب گاز طبيعي توليد و 775 ميليارد متر مكعب مصرف كرد. از اين رو بيش از 75 درصد ازگاز طبيعي مورد نياز خود را وارد مي كند.
در دهه 1970 شركت «اني» واردات گاز طبيعي از هلند و روسيه را آغاز كرد. از آن به بعد همواره مصرف و واردات گاز طبيعي ايتاليا رشد داشته است. در حال حاضر اين كشور، پس از آلمان و بريتانيا،سومين بازار بزرگ گاز طبيعي در اروپا به شمار مي رود. گاز طبيعي افزون بر 32 درصد از نياز انرژي ايتاليارا تامين مي كند و عمدتاً در نيروگاه هاي برق مورد استفاده قرار مي گيرد. بخش تجاري و خانگي نزديك به 36 درصد، بخش صنعت 33 و نيروگاه ها 31 درصد از گاز طبيعي را به مصرف مي رسانند. تا سال2010 افزون بر 60 درصد از نيروگاه هاي ايتاليا، گازسوز خواهد شد.
اني و شركت تابعه آن «اسنام» افزون بر 85 درصد از گاز طبيعي مورد نياز ايتاليا را تامين و به بازارعرضه مي كنند. شركت «اديسون گاز» يكي از توليد كنندگان مستقل برق، تنها شركت مهمي است كه دربخش گاز طبيعي فعال است و نزديك به 5 درصد از نياز بازار گاز طبيعي را فراهم مي كند. اين شركت باانعقاد قرارداد خريد گاز طبيعي از روسيه تلاش مي كند تا بر سهم خود در بازار بيافزايد. قيمت گاز طبيعي در ايتاليا، از ساير اعضاي اتحاديه اروپا بالاتر است.
به موجب قوانين و مقررات اتحاديه اروپا، مصوب 1998، اعضاي اين اتحاديه بايد بازار گاز طبيعي خود را به روي ديگر رقيبان بگشايند. از اين رو، دولت ايتاليا مقرراتي تدوين كرد كه بر اساس آن از سال2003 به بعد، يك شركت خاص اجازه ندارد كه افزون بر 50 درصد از گاز طبيعي مورد نياز بازار را تامين كند.
شركت «اسنام» مي تواند اختيار خط لوله 30 هزار كيلومتري ايتاليا را در دست داشته باشد، با وجوداين، شركت مادر، اني، بايد فعاليت هاي تجاري و فروش «اسنام» را متوقف كند. از اين رو براي اداره خطوط لوله و توزيع گاز طبيعي شركت هاي جداگانه اي تاسيس شد.